ميرزا حسين خان مبصر السلطنه
20
مراسلات طهران ( فارسى )
فروش زمين و نحوهء شكلگيرى يكى از محلّات تهران ، جالبترين موضوع مطرح شده است . معاملات در حضور يكى از علما و عدّهاى بهعنوان شاهد انجام مىشدهاند و در اغلب موارد ، معاون كنسول بريتانيا ، آقاى گينيس نيز زير سندها را امضا مىكرده ، چون ميرزا حسن خان كه از طرف ميرزا حسين خان مأمور خريد ملك بود ، از مترجمان سفارت انگليس در تهران بوده است . كارمندان ايرانى سفارت انگليس از هرگونه حمايت انگليسىها برخوردار بودند ، به نحوى كه ميرزا حسن مىنويسد : « غلام سفارت كه دو سه سال است به واسطهء پيرى و غلبهء ضعف ، از منصب معزول [ است ] ، نصفهء مواجب آن را براى او وظيفه قرار دادهاند . » و دربارهء افرادى كه در قلهك خانه داشتند ، مىنويسد : « انگليسها ملّاكين نقاط آنجا را عزيزتر دارند . » 1 بر اين منوال ، يكبار كه ميرزا حسن خان موفّق نشد پولى را كه طلب داشت وصول كند ، به سفارت عارض شد و با فشار انگليسىها توانست پولش را پس بگيرد . 2 . شناخت ميرزا حسن خان نويسندهء نامهها و ميرزا حسين خان مبصّر السّلطنه : دربارهء زندگانى ميرزا حسن خان اطّلاع زيادى نداريم ولى دربارهء ميرزا حسين خان مبصّر السّلطنه اطّلاعات كافى داريم . مىدانيم هردو اهل اصفهان بوده و در آن ايالت ملك و املاك داشتهاند . از شواهد برمىآيد كه ميرزا حسن خان يكى از اقوام مادرى ميرزا حسين خان بوده ، امور مالى ميرزا حسين خان را در تهران انجام مىداده ، با احترام و علاقهء بسيار ميرزا حسين خان را خطاب مىكرده ، و به قول خودش پانزده شانزده سال اين وظيفه را برعهده داشته است . پسر ميرزا حسن خان ، ميرزا عبد اللّه ، نزد ميرزا حسين خان كار مىكرده و از نظر پدرش بايد خدا را شكر مىكرده كه در « ظلّ تربيت سركار [ ميرزا حسين خان ] چشم باز مىكند و از تدبير در امور آگاهى و تحصيل مىنمايد . » و عقيده داشت وظيفهء پسرش « صرف تسليم و رضايت ، نه اظهار اراده و رأى » است . ميرزا حسن خان در سفارت انگليس ، منشى چهارم بود و زبان انگليسى هم مىدانست . او در جايى مىنويسد با جوانى كه در دار الفنون كار مىكرده ، تمرين